Zacznijmy od tego, że dzieje większości mieszkańców ziem pruskich, wyjąwszy Prusów, stanowią historię migracji, także i w dziejach Żydów. Czytaj dalej

Walka o przetrwanie w ZSRR

Ziemie pruskie – biała plama

Odwiedziny starego kraju – z innego punktu widzenia

Po otwarciu granic w Europie Środkowo-Wschodniej w początkach lat 90. XX w. wielu Niemców wyruszało w odwiedziny do starego kraju, który po 1945 r. byli zmuszeni opuścić. Wśród nich znajdowali się również urodzony w Gumbinnen (pl.: Gusiew) Jerry Lindenstraus i jego syn Leslie. Ich punkt widzenia jako mieszkańców Stanów Zjednoczonych pochodzenia żydowskiego był nieco odmienny. Otwórz dokument

Zwiastun nadciągającego nieszczęścia

Sytuacja ludności żydowskiej na ziemiach pruskich pogorszyła się w sposób widoczny już wcześniej, a nie dopiero w momencie przejęcia władzy przez nazistów w 1933 r. Na zjeździe przedstawicieli gmin żydowskich ziem pruskich pod koniec 1934 r. z ubolewaniem stwierdzono narastającą w tym regionie od blisko dziesięciu lat masową emigrację Żydów, a także rosnące powszechnie poczucie braku jakichkolwiek perspektyw na przyszłość. Otwórz dokument

Noc Kryształowa

Przerażenie połączone z niedowierzaniem po nocy z 9 na 10 listopada 1938 roku! Systematyczne zniszczenie synagog i rabunek żydowskiego mienia, podczas których straciło życie około 400 osób, stanowiły nowy etap eskalacji niemieckich represji wobec Żydów w III Rzeszy. O wydarzeniach w Królewcu opowiada dziennikarz Ludwig Goldstein. Otwórz dokument

Klęska dla każdego

Do tej pory żydowscy mieszkańcy litewskiej części Okręgu Kłajpedy przeżywali Noc Kryształową i prześladowania przez nazistów jedynie z oddali. Jednak już z końcem 1938 r. strach przed przyłączeniem ich terenów do III Reszy przybrał realny kształt i wielu Żydów przygotowywało się do opuszczenia kraju. Korespondenci Konsulatu Generalnego Niemiec w Kłajpedzie byli zmuszeni stwierdzić, że emigracje Żydów wywołały głęboki kryzys życia gospodarczego kraju. Otwórz dokument

Zaścianek czy miasto-ogród?

Synagoga – dziś jako muzeum

Synagoga – dziś jako ruina

Podróżujący rabin

Począwszy od XIX w. żydostwo wschodnioeuropejskie stawało się dla wielu Żydów z Niemiec i Zachodu coraz bardziej obcym światem. Trochę inaczej wyglądało to z punktu widzenia ziem pruskich. Tu działał m.in. rabin Jisrael Lipkin, urodzony w 1810 r., jak pisze jego biograf: „w Zagorach w rosyjskiej prowincji Żmudź“ (dziś: Litwa). Żył według wywodzącej się ze średniowiecza tradycji żydowskiej, która w Europie Wschodniej przetrwała dłużej niż gdzie indziej: Mowa jest o podróżach rabinów i kupców, które trwały często wiele lat, a czasem całe życie. Otwórz dokument

Czyja tradycja?

Gmina żydowska w Królewcu nie przetrwała Holocaustu. Ci z członków gminy, którym udało się przeżyć, skupiali się w Stanach Zjednoczonych, Europie Zachodniej lub Izraelu. Niemniej jednak Żydzi mieszkali także w należącym teraz do ZSRR Kalinigradzie. Przybyli tam jako nowi osadnicy z Rosji, Białorusi lub Ukrainy. Bylo ich niewielu i prawie nie utrzymywali ze sobą kontaktów. Po rozpadzie Związku Radzieckiego nadażyła się okazja połączenia w gminę. Szukano więc pomysłów, do jakich tradycji można było teraz nawiązać. Otwórz dokument